অসমৰ ইতিহাসত যিসকল ব্যক্তিয়ে নিজৰ অসামান্য প্ৰতিভা, দেশপ্ৰেম, সাংস্কৃতিক চেতনা আৰু সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ আদৰ্শেৰে এক চিৰস্থায়ী স্থান দখল কৰিছে, তেওঁলোকৰ ভিতৰত কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ নাম শীৰ্ষস্থানীয়। তেওঁ কেৱল এজন কবি, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ বা সাহিত্যিকেই নাছিল; তেওঁ আছিল স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, নাট্যকাৰ, অভিনেতা, নৃত্যশিল্পী, চিত্ৰশিল্পী, সাংবাদিক, দাৰ্শনিক, সমাজ সংস্কাৰক আৰু কৃষক-শ্ৰমিকৰ অধিকাৰৰ বাবে আজীৱন সংগ্ৰাম কৰা এজন বিপ্লৱী নেতা। শিল্প আৰু সমাজ পৰিৱৰ্তনক একেলগে আগবঢ়াই নিয়াৰ অসাধাৰণ ক্ষমতাৰ বাবে তেওঁক অসমৰ জনগণে স্নেহ আৰু সন্মানেৰে "কলাগুৰু" উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছে।
জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ জন্ম ১৯০৯ চনৰ ৩১ জানুৱাৰী তাৰিখে তেতিয়াৰ বেংগল প্ৰেছিডেন্সীৰ (বৰ্তমান বাংলাদেশ) ঢাকাত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ গোপাল চন্দ্ৰ ৰাভা ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ এজন কৰ্মচাৰী আছিল আৰু মাতৃৰ নাম গেথু (বা গেথী) ৰাভা। তেওঁ ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ সন্তান আছিল। যদিও জন্ম অসমৰ বাহিৰত হৈছিল, শৈশৱৰ পৰাই অসমৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু সমাজৰ লগত তেওঁৰ গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে।
শৈশৱ আৰু শিক্ষা
পিতৃৰ চাকৰিৰ বাবে সৰুতে বিভিন্ন ঠাইত থাকিবলগীয়া হৈছিল। পিছত তেওঁ তেজপুৰ চৰকাৰী উচ্চ বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি মেধাৰ পৰিচয় দিয়ে। উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে কলকাতালৈ গৈ ছেইণ্ট প'লছ কলেজত নামভৰ্তি কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ ৰিপন কলেজ (বৰ্তমান সুৰেন্দ্ৰনাথ কলেজ)-তো অধ্যয়ন কৰে।
ছাত্ৰাৱস্থাতেই তেওঁ সাহিত্য, সংগীত, নাটক, চিত্ৰকলা আৰু ৰাজনীতিৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহী হৈ উঠে। স্বাধীনতা আন্দোলনত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হোৱাৰ ফলত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁৰ ওপৰত কটকটীয়া নজৰ ৰাখে আৰু তেওঁৰ আনুষ্ঠানিক শিক্ষাজীৱন বিঘ্নিত হয়।
বহুমুখী প্ৰতিভা
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা আছিল এজন বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী। তেওঁ একেলগে—কবি, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, কণ্ঠশিল্পী, নাট্যকাৰ, অভিনেতা, নৃত্যশিল্পী, চিত্ৰশিল্পী, সাহিত্যিক, সমাজ সংস্কাৰক, ৰাজনৈতিক নেতা হিচাপে সমান পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাইছিল। অসমৰ সাংস্কৃতিক জগতত ইমান বহুল প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী ব্যক্তি অতি কম দেখা যায়।
শিল্প-সংস্কৃতিলৈ অৱদান
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ নাম উচ্চাৰণ হ'লেই "ৰাভা সংগীত"ৰ কথা মনলৈ আহে। তেওঁৰ গীতসমূহত দেশপ্ৰেম, সমাজবাদ, সাম্য, প্ৰকৃতি, শ্ৰমৰ মৰ্যাদা, মানৱতা, প্ৰেম আৰু বিপ্লৱৰ আহ্বান একেলগে প্ৰকাশ পাইছে।
তেওঁ অসমৰ লোকসংস্কৃতি, লোকনৃত্য আৰু লোকসংগীতৰ ওপৰত গভীৰ অধ্যয়ন কৰিছিল। লগতে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰো অধ্যয়ন কৰি সৃষ্টিশীলভাৱে অসমীয়া সংস্কৃতিক সমৃদ্ধ কৰিছিল।
তেওঁ নাটক লিখিছিল, অভিনয় কৰিছিল আৰু সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যম হিচাপে নাট্যকলাক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চিত্ৰকলাতো তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য দক্ষতা আছিল। শংকৰদেৱৰ দৈহিক অৱয়বৰ বিষয়ে অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা কৰি শংকৰদেৱৰ বৰ্তমান আমি দেখিবলৈ পোৱা ছবিখন তেখেতেই অংকন কৰিছিল ।
সাহিত্যিক অৱদান
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সাহিত্য সমাজসচেতন, মানৱতাবাদী আৰু দেশপ্ৰেমেৰে উদ্বুদ্ধ। তেওঁৰ গীত, কবিতা, নাটক, প্ৰবন্ধ আৰু ভাষণসমূহে মানুহক অন্যায়, শোষণ আৰু বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।
তেওঁৰ গীতসমূহ আজিও অসমৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, মঞ্চ আৰু শিক্ষানুষ্ঠানত সমান জনপ্ৰিয়।
স্বাধীনতা সংগ্ৰাম
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ব্ৰিটিছ শাসনৰ ঘোৰ বিৰোধী আছিল। স্বাধীনতা আন্দোলনত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ৰোষত পৰে। বিভিন্ন সময়ত আত্মগোপন কৰি থাকিবলগীয়া হৈছিল। স্বাধীনতা সংগ্ৰামত জৰিত হৈ পৰা বাবে ব্ৰিটিছৰ ৰোষত পৰি অতি মেধাৱী হোৱাৰ পাছতো উচ্চ শিক্ষা আহৰণ কৰিবলৈ কলতকতালৈ পঢ়িবলৈ গৈও ওভতি আহিব লগীয়া হৈছিল । অৱশ্যে তেখেতৰ ভাৱেক আৰু মাতৃৰ অসুখৰ বাবে ঘৰলৈ গুচি অহা বুলিও জানিব পৰা গৈছে ।
ব্ৰিটিছে ভাৰতবৰ্ষত শাসনৰ সুবিধাৰ্থে ভাৰতবৰ্ষক তিনিটা খণ্ডত ভাগ কৰিছিল । তাৰে গ খণ্ডত আছিল বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ সৈতে অসমো । আমি ব্ৰিটিছৰ এই কু-অভিসন্ধিৰ পৰা অসমক বাংলাদেশৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ তেতিয়াৰ অমস প্ৰদেশ কংগ্ৰেছৰ হৈ গোপীনাথ বৰদলৈয়ে বিৰুধ কৰিছিল বুলি পঢ়িবলৈ পাওঁ । কিন্তু বিষ্ণপ্ৰসাদ ৰাভাই এই দাবীৰ বিৰুদ্ধে বৃহত গণতান্ত্ৰিক আন্দোলন গঢ়ি তুলিছিল । ১৯৪৬ চনৰ ৬ জুন তাৰিখে গুৱালপাৰাত এক বিশাল গণসমাৱেশ গণসমাৱেশ গঢ়ি তুলি ব্ৰিটিছ চৰকাৰক এই দাবী মানি লোৱা নহ'ব বুলি হুংকাৰ দি স্মাৰক পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল। যিবোৰ কথাৰ বহুল প্ৰচাৰ আমি দেখিবলৈ নাপাওঁ।
তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে স্বাধীনতা কেৱল বিদেশী শাসনৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰাই নহয়; প্ৰকৃত স্বাধীনতা তেতিয়াহে সম্ভৱ, যেতিয়া সমাজত শোষণ, দৰিদ্ৰতা, বৈষম্য আৰু অন্যায়ৰ অৱসান ঘটিব। সেই সময়ত ভাৰত যদিও ব্ৰিটিছৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হৈছিল, কিন্তু তেতিয়া এচাম মুষ্টিমেয়লোকৰ হাততেই দেশৰ শাসনৰ বাঘজৰীডাল ন্যস্ত আছিল । গতিকে এইসকল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ আশিসধন্যলোকৰ পৰা শাসনৰ বাঘজৰী উলিয়াই আনি সবসাধাৰণ মানুহৰ দুখ-দুদৰ্শাৰ প্ৰতি দায়বদ্ধশীল এখন চৰকাৰ গঠনৰ বাবে যুঁজ দিছিল ।
কৃষক-শ্ৰমিকৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কৃষক, শ্ৰমিক আৰু সমাজৰ অৱহেলিত শ্ৰেণীৰ অধিকাৰৰ বাবে আজীৱন সংগ্ৰাম কৰিছিল। তেওঁ সমাজতান্ত্ৰিক চিন্তাধাৰাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল আৰু বিশ্বাস কৰিছিল যে সমাজৰ সকলো মানুহে সমান সুযোগ আৰু মৰ্যাদা লাভ কৰা উচিত।
তেওঁ গাঁও-গাঁৱে গৈ জনসাধাৰণক সংগঠিত কৰিছিল, সামাজিক ন্যায়, শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক জাগৰণৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিছিল।
সংসাৰ জীৱন
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বিবাহ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পাৰিবাৰিক জীৱন আছিল। কিন্তু ব্যক্তিগত সুখ-স্বাচ্ছন্দ্যতকৈ তেওঁ দেশ, সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ সেৱাক অধিক গুৰুত্ব দিছিল। বহু সময় তেওঁ আত্মগোপন, আন্দোলন আৰু জনসাধাৰণৰ মাজতেই অতিবাহিত কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰধান পৰিচয় ব্যক্তিগত সংসাৰতকৈ সমাজসেৱা আৰু আদৰ্শবাদী জীৱনসংগ্ৰামতেই অধিক উজ্জ্বল।
ব্যক্তিত্ব আৰু আদৰ্শ
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা আছিল অত্যন্ত সৰল, স্পষ্টবাদী, নিৰ্ভীক আৰু আত্মত্যাগী ব্যক্তি। তেওঁ জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ বা ভাষাৰ ভেদাভেদত বিশ্বাস নকৰিছিল। তেওঁৰ মতে শিল্প আৰু সংস্কৃতিৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল মানুহক উন্নত কৰা আৰু সমাজক ন্যায়, সাম্য আৰু মানৱতাৰ পথত আগুৱাই নিয়া।
তেওঁ কেতিয়াও ব্যক্তিগত ধন-সম্পদ বা পদবীৰ লোভ কৰা নাছিল। সৰল জীৱন-যাপন আৰু উচ্চ আদৰ্শই তেওঁৰ ব্যক্তিত্বক অনন্য কৰি তুলিছিল।
মৃত্যু
১৯৬৯ চনৰ ২০ জুন তাৰিখে এই মহান ব্যক্তিত্বৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনত এক অপূৰণীয় ক্ষতি সাধন কৰে।
তেওঁৰ স্মৃতিত প্ৰতি বছৰে ২০ জুন তাৰিখে সমগ্ৰ অসমত "ৰাভা দিৱস" পালন কৰা হয়। এই দিনটোত তেওঁৰ গীত পৰিৱেশন, আলোচনা সভা, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, স্মৃতিচাৰণ আদিৰ জৰিয়তে তেওঁৰ আদৰ্শ আৰু অৱদান সুঁৱৰা হয়।
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পৰা আমি কি শিক্ষা পাওঁ?
- দেশ আৰু সমাজক নিঃস্বাৰ্থভাৱে ভাল পাব লাগে।
- শিল্প আৰু সংস্কৃতি সমাজ গঢ়াৰ শক্তিশালী মাধ্যম।
- শোষণ, বৈষম্য আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সাহসেৰে থিয় দিব লাগে।
- সকলো মানুহ সমান মৰ্যাদাৰ অধিকাৰী।
- নিজৰ প্ৰতিভাক সমাজৰ কল্যাণত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- সৰল জীৱন আৰু উচ্চ আদৰ্শই মানুহক মহান কৰি তোলে।
উপসংহাৰ
কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা অসমৰ ইতিহাসৰ এক উজ্জ্বল নক্ষত্ৰ। তেওঁ নিজৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত শিল্প, সাহিত্য, সংস্কৃতি, স্বাধীনতা, সাম্য আৰু মানৱতাৰ আদৰ্শত উৎসৰ্গা কৰিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টি, চিন্তা আৰু আদৰ্শ আজিও সমানভাৱে প্ৰাসংগিক। নতুন প্ৰজন্মই যদি তেওঁৰ জীৱনৰ পৰা দেশপ্ৰেম, মানৱতা, ন্যায়বোধ আৰু আত্মত্যাগৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে সেয়াই হ'ব এই মহান শিল্পী আৰু বিপ্লৱীৰ প্ৰতি প্ৰকৃত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি।
কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ জীৱন কেৱল এজন শিল্পীৰ জীৱন নহয়; ই হৈছে এজন আদৰ্শ মানুহে সমাজ আৰু জাতিৰ বাবে কেনেদৰে নিজৰ সমগ্ৰ জীৱন উৎসৰ্গা কৰিব পাৰে, তাৰ এক অনন্য দৃষ্টান্ত।
